پرورش فرزند مسئولیت پذیر با استفاده از ابزار دیجیتالی و رسانه های اجتماعی

آموزش / فرزندپروری / تکنولوژی

متاسفانه در دنیای امروزی، اگر استفاده از ابزار دیجیتالی در یک چارچوب قانون‌مند برای فرزندان در نظر گرفته نشود، بازخوردهای فرزندان مثبت نخواهد بود. در چنین شرایطی والدین نکات مثبت فرزندان خود را نخواهند دید و چه بسا که شکایت بسیاری از والدین از این منظر که ابزار دیجیتالی کودک ما را بی مسئولیت­‌تر کرده، برانگیخته خواهد شد. شکایاتی از این قبیل است که از زمانی که فرزندم پای اینترنت و لپ تاپ و… به خانه باز شده است، بچه­‌ها سر موقع نمی‌­خوابند، به تکالیف درسی­‌شان نمی­‌رسند، از مسئولیت‌هایی که بر عهده‌شان است، سر باز می‌زنند و غیره.

چگونه می­‌شود از این فضا برای مسئولیت پذیر کردن کودکان استفاده کرد؟

در آموزه­‌های تربیتی برای تربیت فرزندانی مسئولیت پذیر، به والدین توصیه شده است که از “قانون محرومیت” در قبال کودکان به جای رفتار سنتی و ناصحیح تنبیه استفاده کنند. در اولین قدم برای اجرای این قانون در خانه باید گزینه جذاب و انگیزه­‌مندی را که کودک بسیار به آن علاقه دارد و زمان زیادی را برایش صرف می­کند شناسایی کرد.

در دنیای دیجیتال اکنون و با توجه به سبک جدید زندگی کودکانمان، در صدر الویت­‌هایی که آن‌ها بدان علاقه­‌مند هستند و حاضرند ساعت­‌ها به بازی با آن مشغول شوند می­‌توان به همین ابزار دیجیتالی مانند لپ تاپ، تبلت و حتی رسانه‌­های اجتماعی مانند تلویزیون و اینترنت و غیره که کودکان با آن‌ها  وقتشان را می­گذرانند، اشاره نمود. دقیقا می­‌توان از همین نکته­ جذاب بودن ابزار دیجیتالی در یک قانون تربیتی که کودکان حاضرند برای وقت صرف کردن با آنها هر کاری را انجام دهند، برای اجرای قانون محدودیت استفاده نمود.

اگر فرزندان وقتی از مدرسه به خانه می­‌آیند، لباسهایشان را مرتب نمی‌­کنند و آن‌ها را وسط اتاق پرت می­‌کنند، اگر قبل از غذا خوردن برایشان جا نیافتاده است که باید حتما دستان خود را بشویند و… می­‌توان استفاده از ابزار دیجیتالی را به عنوان گزینه‌ای برای محروم کردن کودک از آن به منظور اجرای قانون تربیتی برای پرورش کودکی مسئولیت پذیر، در نظر گرفت.

راه چاره!

یک روز که از کودکتان هیچ بی‌مسئولیتی سر نزده است، در یک فضای کاملا مهربان و صمیمی با حضور خود کودک، از یک سورپرایز جدید برای بهتر زندگی کردن و زودتر به تفریحات و بازی رسیدن برای کودکتان به نام “قانون بازی” صحبت کنید و برگه قانون را در جایی از منزل بگذارید که قابل مشاهده برای تمامی اعضای خانواده باشد.

به فرزندتان حتما این نکته را یادآور شوید که این قانون فقط مختص او نیست، بلکه با همه اعضای خانواده به صورت کاملا یکسان برخورد خواهد شد. قانون از این قرار خواهد بود که هر عضوی از خانواده که از وظایف و تکالیف مربوط به سنش (آویزان کردن لباس­ها، انجام تکالیف درسی و… ) سر باز زند، از انجام فعالیت مورد دلخواه خود مثل بازی با تبلت و … محروم خواهد شد.

یکی از مفاهیم زیر ساختی در تربیت کودکان مسئولیت‌پذیر، حق انتخاب دادن به آنهاست. این مسئله موجب می­شود که کودکان در معرض آموزش چنین مفهومی قرار بگیرند که انتخاب هر گزینه­‌ی رفتاری، پیامدهای بخصوص به خود را دارد. بنابراین کودکان مسئولیت انتخاب خود را وقتی میان چند گزینه قرار می­‌گیرند، می­‌پذیرند و این نکته دقیقا به صورت غیر مستقیم در قانون “محرومیت” برای کودکان قابل اجرا و آموزش است.

آنان می­‌توانند گزینه رفتار مناسب را برای اجرا کردن کاری انتخاب کنند (جمع کردن لباس­ها) و پس از آن، به تفریح دلخواه خود (بازی­های دیجیتالی) بپردازند. این قانون، انجام وظایف در خانه را قبل از بازی کردن به کودکان برای هرچه بیشتر مسئولیت پذیرتر شدنشان به صورت ضمنی می­‌آموزد. کودک در این فرآیند متوجه رابطه علت (تصمیم آگاهانه خود) و معلول (پیامد استفاده کردن / نکردن از ابزار دیجیتالی) می­‌شود.

از دیگر استفاده­‌هایی که می­‌شود از ابزار دیجیتالی به عنوان محرکی برای مسئولیت پذیر کردن کودکان نام برد، نقش پررنگ رسانه­‌های اجتماعی در آموزش نقش­‌های اجتماعی و مسئولیت­‌های اجتماعی و مدنی به کودکان است. در رسانه­‌های اجتماعی که کودکان در آن عضو هستند، به دلیل وجود حجم زیادی از روابط اجتماعی که کودک با دوستان خود حتی دوستان جدیدتری که در فضای مجازی با آن‌ها آشنا شده و به تدریج این دایره تعاملات گسترده‌­تر می‌‎شود، تا آنجا که در طی این تعاملات، به ایفای نقش‌­های مسئولیت اجتماعی می­‌رسد.

کودکان در طی تعاملات و ارتباطات دوسویه‌­ای که در فضای مجازی و شبکه‌­های اجتماعی برقرار می­کنند، سوال پرسیدن در مورد وقایعی که در اینترنت بازگو و نشر می­‌شود را یاد می‌گیرند. آن‌ها یاد می‌گیرند که چگونه برای دوستانشان وقت بگذارند تا به صحبت­‌های آنان در مورد مسائلی که چه خود آنان و چه جامعه را درگیر خود کرده است، گوش فرا دهند.

این وقت صرف کردن کودکان در تعاملات اجتماعی، در این فضای نوین، نمادی از مسئولیت پذیرانه عمل کردن آنهاست که سهم خود را نادیده نمی­‌گیرند و برای احساس مسئولیتی که در خود حس می‌­کنند چه در مورد وقایع اجتماعی نظر داده و سوال می‌­کنند و چه در برابر دوستانشان به همدلی می­‌پردازند. چه بسا آن‌ها با ارائه پست­‌هایی از وقایع اجتماعی، حس دردمندی خود را به عنوان فردی از جامعه که در آن حضور دارد و سهیم است، نشان دهند.

این رفتارهای فعالانه، از به کار افتادن حس مسئولیت‌پذیری در آن‌ها خبر می‌دهد. این فضا برایشان بوته­ آزمایشی محسوب می­شود که با آموزش چنین رفتارهای مسئولانه‌­ای در کودکان، آینده­ روشن و امیدوار کننده‌تری را در نوجوانی برایشان رقم می­‌زند و از بی‌نظم بودن و انجام رفتارهایی که به دور از مسئولیت‌پذیری هستند، ایمن نگه می­‌دارد.

یکی از مفاهیمی که پیش شرط ایجاد مسئولیت‌پذیری در کودکان است، ایجاد قوه تفکر قبل از تصمیم­‌گیری به انجام کاری است. به این معنی که، اگر قرار است مسئولیت پیامدها و نتایج هر کار و رفتاری را بپذیریم، صلاح کار آن است که به مهارت تجزیه و تحلیل کردن/ سبک و سنگین کردن کارها از لحاظ ذهنی بپردازیم.

برای پرورش کودکانی مسئولیت‌پذیر نیاز است که در ابتدای امر آنان را به مهارت تفکر نقاد مسلح کرده و استفاده از ابزار دیجیتالی برای حضور کودکان در رسانه­‌های اجتماعی را برای آموزش صحیح تفکر که با توجه به در نظر گرفتن پیامدها کمک به تربیت کودکان مسئولیت پذیری می­‌کند، مهیا و آماده می­‌سازد.

از آنجا که می­‌توان کودکان را قبل از به انتشار رساندن هر پست و فعالیتی در فضای مجازی و یا ارائه هر کامنتی توجیه کرد، آنها را با متذکر شدن پیامدها و دادن حق انتخاب به آنان به تفکر واداشت. همچنین، با این نوع از مدلسازی نگرش و تامل قبل از ارسال هر محتوایی در این فضا، می­‌توان مسئولیت پذیری اجتماعی کودکان را با استفاده از ابزار دیجیتالی چه در فضای مجازی و چه در فضای خارج از رسانه­‌های اجتماعی تقویت و بهبود بخشید.