آموزش به کودکان کم‌توان ذهنی

آموزش / فرزندپروری / بازی

در حیطه آموزش و پرورش، گرایش برای آموزش به سمت استفاده از بازی های رابانه ای و دیجیتال رفته است. در بیشتر کشورها در امر آموزش دانش آموزان از فناوری اطلاعات و ارتباطات استفاده شده است. اصطلاح فناوری اطلاعات و ارتباطات بیش از همه چیز، به بهبود آموزش و پرورش به خصوص دانش‌آموزانِ دارای نیازهای ویژه مانند کودکان کم توان ذهنی انجامیده است..

تغییرات بوجود آمده در نتیجه‌ ظهور فناوری اطلاعات و ارتباطات، تمام ابزارهای توان بخشی، سازگارانه و کمکی برای افراد دارای کم توانی‌های خاص را در برمی‌گیرد. به گونه‌ای که کاربرد رایانه و همچنین حمایت از تسهیلات دسترسی به آن، باعث ارتقا کیفیت تدریس و مهارت معلمانی می‌شود که با دانش‌آموزان استثنایی سر و کار دارند.

در همین راستا بازی‌های رایانه‌ای نیز به دنبال آن است که روش‌های جدید مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات را مورد توجه قرار دهد و در عین حال می‌خواهد مهارت‌ها و شایستگی‌هایی را که بعدا در دنیای کار، مورد نیاز دانش‌آموزان است را در آن‌ها پرورش دهد.

کودکان کم توان ذهنی

بخش بزرگی از دانش‌آموزان دارای نیازهای آموزشی ویژه، دانش‌آموزان کم توان ذهنی هستند. کم توانی ذهنی، اصطلاحی است که در خصوص دانش‌آموزانی به کار می‌رود که محدودیت‌های اساسی در عملکرد ذهنی و مهارت‌های ارتباطی و اجتماعی دارند. این محدودیت‌ها منجر به دیر یاد گرفتن مطالب درسی در این دانش‌آموزان می‌شود.

از این رو، مدارسی که این دسته از دانش‌آموزان را پذیرش می‌کنند، با مشکلاتی از قبیل مشکلات یادگیری مواجه هستند. همچنین، این دانش‌آموزان معمولا با کمبود انگیزه مواجه بوده و جلب توجه آن‌ها توسط معلمان به مطالب آموزشی، امری دشوار است.

دانش‌آموزان کم توان ذهنی، به نسبت سایر دانش‌آموزان عادی، برای دریافت خدمات و برنامه‌های آموزشی پیشرفته از اولویت بیشتری برخوردارند. این افراد تنها در صورتی یاد می‌گیرند و به موفقیت نائل می‌شوند که برای آموزش آن‌ها از روش‌ها، تجهیزات و فناوری‌های مناسبی استفاده شده باشد.

با این حال به نظر می‌رسد که کاربرد بازی‌های رایانه‌ای در محیط مدرسه برای این دانش‌آموزان، علی‌رغم وضعیت هوشی و ذهنی با ضریب پایین‌تر از ۷۰ که ممکن است که علاوه بر کم توانی ذهنی، دارای معلولیت‌های چندگانه دیگری نیز باشند، مفیده باشد.

به خاطر ویژگی‌های خاصی که این دانش‌آموزان دارند، آموزشی که به آن‌ها ارائه می‌شود، باید با این ویژگی‌ها منطبق گردد. در ارتباط با کاربرد بازی های رایانه ای برای آموزش به دانش‌آموزان کم توان ذهنی، باید بررسی شود که آیا این بازی‌ها می‌تواند با الزامات آموزشی برای دانش‌آموزان کم توان ذهنی سازگار باشد.

انواع بازی‌ها

کاربرد بازی‌ها در امر یادگیری تحت عنوان یادگیری مبتنی بر بازی شناخته شده‌ است. این اصطلاح به طور کلی اشاره به رویکرد نوینی در یادگیری دارد که از بازی‌های رایانه‌ای بهره گرفته و دارای ارزش‌های آموزشی و یادگیری هستند. این اصطلاح همچنین اشاره به کاربرد بازی‌های غیر رایانه‌ای مانند کارت‌های بازی دارد.

ممکن است که شما بازی های رایانه ای‌ آموزشی را با مفاهیمی از قبیل بازی‌های آموزشی یا بازی‌های رایانه‌ای یکسان فرض کنید. بین این مفاهیم تفاوت اساسی وجود دارد و از جهاتی با یکدیگر فرق دارند. در ادامه به تفاوت این مفاهیم می‌پردازیم:

بازی فعالیتی است که به صورت اختیاری و لذت بخش انجام می‌شود و فرد را از دنیای واقعی جدا می‌نماید.

بازی‌های رایانه‌ای

 برنامه‌های نرم افزاری تعاملی هستند که عمدتا با هدف سرگرمی به وجود آمده‌اند. بازی‌های رایانه‌ای را به نام بازی‌های شخصی رایانه‌ای و بازی‌های فرمانی می‌شناسند. این بازی از طریق فناوری رایانه مورد استفاده قرار می‌گیرد و عمدتا با هدف سرگرمی و تفریح به وجود آمده است.

بازی ‌آموزشی

برای آموزش به افراد در یک موضوع درسی طراحی شده است.

بازی‌های رایانه‌ای آموزشی

عبارت است از بهره‌گیری از فناوری‌های مبتنی بر رایانه برای فراهم آوری یک روش شاد و تفریحی که برای آموزش به یادگیرندگان طراحی شده است.

 اهمیت و ضرورت بازی‌های رایانه‌ای آموزشی برای دانش‌آموزان کم توان ذهنی

دانش‌آموزان کم توان ذهنی شرایط ویژه‌ای را نسبت به دیگر دانش‌آموزان دارند. یکی از مشخصه‌های اصلی کم توانی ذهنی، عدم سازگاری با موقعیت‌های زندگی روزمره است. دانش‌آموزان کم توان ذهنی ممکن است مهارت هایی مانند خواندن، نوشتن، صحبت کردن و گوش دادن، مفاهیم مربوط به پول، خودگردانی، مسئولیت پذیری، عزت نفس و …. را دارا نباشند اما مانند همه‌ دانش‌آموزان بازی را دوست دارند.

در این میان، دانش‌آموزان کم توان ذهنی به طور عمده به دلایل مختلف از جمله احساس گریز از کلاس‌ها و برنامه‌های درسی و فعالیت جدی که معمولا منجر به ارزشیابی و نقادی از آن‌ها می‌شود. شیفتگی خاصی نسبت به بازی‌های رایانه‌ای از خود نشان می‌دهند. بازی‌ها در انتقال مفاهیم در محیط یادگیری قدرتمند هستند.

دانش‌آموزان کم توان ذهنی می‌توانند از نرم افزارها و بازی‌های رایانه‌ای آموزشی در زمینه‌هایی از قبیل ریاضیات، خواندن، یادگیری لغات خارجی و مهارت‌های حل مسئله و همچنین محافظت از خود، روابط اجتماعی و کارآموزی حرفه‌ای، بهره ببرند. دانش‌آموزان کم توان ذهنی دیرتر وارد برنامه آموزشی رسمی مدرسه‌ می‌شوند و نسبت به سایر همسالان خود در امر یادگیری و کسب مهارت‌های مناسب سنشان کندتر هستند.

همچنین دانش‌آموزان کم توان ذهنی معمولا با کمبود انگیزه، شناخته شده‌اند. چنین به نظر می‌رسد که آن‌ها تمایل یا توانایی انجام تکالیف و مسئولیت‌ها را ندارند. دانش‌آموزان کم توان ذهنی ممکن است دچار درماندگی خود ‌آموخته شده باشند، یعنی به دلیل تاریخچه عظیم شکست‌هایی که داشته‌اند با خود می‌گویند: فرق نمی‌کند که چه کاری را انجام دهم یا چقدر سخت تلاش کنم. به هر حال موفق نخواهم شد!

برای غلبه بر این درماندگی خود آموخته، متخصصان بر آن هستند که تجربیاتی که در آن ممکن است دانش‌آموز بیشتر موفقیت کسب کند را گسترش دهند تا شکست را کاهش دهند.

 دانش‌آموزان عادی در صورت عدم یادگیری در محیط کلاس، به هر حال می‌توانند از طریق کتاب‌های خودآموز، کمک بزرگترها و … جبران نماید. اما دانش‌آموزان کم توان ذهنی، تنها در صورتی یاد می‌گیرند و به موفقیت نائل می‌شوند که برای آموزش آن‌ها از روش‌ها، تجهیزات و فناوری مناسبی استفاده شده باشد.

به یاد داشته باشید که:

بازی‌های رایانه‌ای، قابلیت ‌های بالقوه‌ بسیاری را برای یکپارچه سازی محتوای آموزشی و روش‌های آموزش به دانش‌‌آموزان کم توان ذهنی دارد. یک سری از ملاحظات مربوط به قابلیت کاربرد بازی‌های رایانه‌ای در کلاس‌های دانش‌آموزان کم توان ذهنی وجود دارد که به نظر می‌رسد فقط به صورت نظری مطرح شده است و معلمان این دانش‌آموزان هیچ‌گاه در عمل به این ملاحظات توجه نکرده‌اند.

این مشکل، می‌تواند ناشی از پژوهش‌های اندک انجام شده در این زمینه باشد. اما معلمان باید به یاد داشته باشند که: ممکن است بازی رایانه‌ای دارای قابلیت‌های آموزشی زیادی باشد، اما با اهداف مورد انتظار شما هیچ سنخیتی نداشته باشد و فقط موجب اتلاف وقت شما و دانش‌آموزانتان گردد.