تاثیر بازی های رایانه ای بر حافظه فعال یا حافظه کاری

آموزش / فرزندپروری / بازی

بازی های رایانه ای به یکی از پر طرفدارترین روش‌های سرگرمی و بازی در بین کودکان و نوجوانان تبدیل شده و هر روز بر تنوع آن‌ها افزوده می‌شود. پژوهش‌های زیادی در چند سال گذشته در مورد بازی های رایانه ای انجام شده‌اند که نشان می‌دهند انجام حتی کوتاه مدت آن‌ها توانایی‌های شناختی چون تجسم فضایی، حافظه فعال ، زمان واکنش و سرعت پردازش را بهبود می‌بخشد.

حافظه فعال یا حافظه کاری چیست؟

حافظه فعال بخشی از کنش‌های شناختی سطح بالاست و به توانایی نگهداری و دستکاری فعالانه اطلاعات در مغز اطلاق می‌گردد.

این حافظه مسئولیت ذخیره سازی موقت اطلاعات ورودی به نظام شناختی را برعهده داشته و در ضمن آن با استفاده از نظام‌های پردازشگری که در اختیار دارد، این اطلاعات را انتخاب و دستکاری می‌نماید. حافظه فعال دارای دو نقش اصلی است. یکی اینکه نوع مواد و داده‌هایی که باید مورد پردازش قرار گیرند را انتخاب و جهت تخصیص توجه و پردازش و نگهداری کوتاه مدت مواد کلامی و غیرکلامی را بر عهده دارد.

حافظه فعال دارای نظامی پیچیده و در عین حال انعطاف پذیر از اجزا مختلف است که رابطه تنگاتنگی با توجه انتخابی و کنترل توجه دارد.حافظه فعال یا حافظه کاری موتور جستجوی ذهن می‌باشد و شامل توانایی ما در به خاطر آوردن و مدیریت اطلاعات دارد.

این کارکرد شناختی پیچیده به ما کمک می‌کند تا بتوانیم در هر فعالیت، اطلاعاتی را به قسمت‌های مختلف مغز محول کنیم و سپس در فعالیت دیگری از همان اطلاعات مجددا استفاده کنیم. به بیان ساده‌تر حافظه فعال مانند میز کار است که اطلاعات را در ذهن شما پردازش و یا مدیریت می‌کند.

فرآیندهای پیچیده‌ای مانند درک مطلب، خواندن، درک ریاضی و محاسبات، رونویسی از مطالب و جهت یابی توسط حافظه فعال مدیریت می‌شود.

با پیشرفت سریع فناوری ارتباطات و اطلاعات، ساخت و عرضه انواع بازی های رایانه ای پیچیده افزایش سریعی یافته است. این گونه بازی‌ها به علت داشتن جذابیت‌های بصری، ساختار محتوایی، بازخورد سریع، امکان خود جهت‌دهی و سرعت، توسط کودکان، نوجوانان و جوانان مورد استقبال قرار گرفته‌اند.

انجام بازی‌های پیچیده رایانه‌ای به بازیکنان می‌آموزد با به کارگیری دانسته‌های قبلی خود، مانند دانشمندان به فرضیه‌سازی، فرضیه‌آزمایی و نتیجه‌گیری دست بزنند. همین باعث می‌شود احساس کسب مهارت را در مقابل شانس افزایش داده و مفهوم شکست را به‌طور متفاوت از آنچه در زندگی روزمره تجربه می‌کنند برایشان فراهم می‌کند. مهارت دیگری که در جریان اینگونه بازی‌ها حاصل می‌شود، رصد کردن است.

رصد کردن در بازی‌ها یعنی چه؟

رصد کردن عبارت است از مهارت‌هایی چون مدیریت اهداف، استدلال پیچیده، ارائه راهبردها که در بسیاری از بازی های رایانه ای صحنه‌ها و موقعیت‌های متنوعی ظاهر می‌شود که مدام اولویت، اهداف، اشکال و نوع عملکرد آن‌ها تغییر می‌کند، از طرف دیگر مدیریت مناسب صحنه‌ها و موقعیت‌ها مهم و حیاتی است. این گونه درگیر شدن و تجربه کردن چالش‌ها در دنیای واقعی یا غیرممکن است و یا بسیار پرخطر و پر هزینه. در صورتی که این اقدامات در دنیای بازی های رایانه ای با کمترین هزینه و خطر و البته بالاترین جذابیت قابل بازسازی و اجرا است.

امکان کاوش، تشخیص الگوها، تمرین تفکر، مدیریت شرایط، استدلال پیچیده به خاطر رویارویی با حوادث پیچیده، خلق راه حل‌ها و راهبردهای جدید جنبه‌های کلیدی رسیدن به موفقیت در بازی های رایانه ای هستند. پژوهشگرانِ حوزه بازی های رایانه ای، سازه‌هایی چون توجه انتخابی، هوش فضایی و حافظه فعال را نیز که به لحاظ شناختی اجزا اساسی و دقیق‌تر توانایی‌های شناختی سطح بالا به حساب می‌آیند بررسی کرده‌اند و در حوزه روانشناسی شناختی حافظه فعال در بیشتر فعالیت‌های شناختی نظیر گفتگو، محاسبات ریاضی، استدلال و حل مسئله دخالت دارد.

راه‌های افزایش حافظه فعال

از آنجا که نقص در حافظه فعال نقش مهمی در ضعف تحصیلی و اجتماعی کودکان بازی ‌می‌کند، بهبود و ارتقا حافظه فعال یا کاری برای موفقیت های تحصیلی بسیار مهم و اساسی است. راه‌های متفاوت و متنوعی برای بهبود حافظه فعال وجود دارد اما یکی از رویکردهای نوین که به تقویت و بازپروری اجزای شناختی از جمله حافظه فعال یا کاری کمک می‌کند بازی های رایانه ای است. اخیرا محققان تلاش می‌کنند بازی های رایانه ای به صورت هدفمند طراحی کنند که در بردارنده اهداف ویژه آموزشی و کارآموزی باشد. بازی های رایانه ای به گونه‌ای توجه افراد را جلب می‌کنند که در بهبود حافظه فعال بسیار موثر است.

این بازی‌ها شامل تمرین‌های مکرر یک سری از تکالیفی است که نیازمند توجه با سطوح متفاوت است. فرض بر این است که فعال کردن مداوم سیستم های توجه باعث تغییر در ظرفیت شناختی می‌شود. روش آموزش رایانه‌ای براساس دیدگاه شناختی بر فرآیندهای نوروبیولوژیکی متمرکز است و از تمرین های رایانه‌ای استفاده می‌کند تا عملکردهای شناختی را آموزش دهد. در این روش سعی می‌شود تا فرد دوباره توانایی‌های شناختی خود را به دست آورد.

 بازی های رایانه ای و حافظه فعال

یکی از حوزه‌های تاثیر مثبت بازی های رایانه ای بر عملکردهای شناختی تاثیر مثبت بر حافظه فعال است. تحقیقات نشان داده است که بازی های رایانه ای زمان واکنش را به میزان چشمگیری کاهش می‌دهد و این کاهش می‌تواند به موقعیت‌های واقعی انتقال یابد. از آنجا که زمان واکنش یکی از عوامل مهم تصمیم گیری و نشان دهنده سرعت پردازش اطلاعات است. بازی های رایانه ای با افزایش سرعت پردازش اطلاعات قدرت حافظه فعال یا کاری را هم افزایش می‌دهد.

تمرین مهارت‌های فضایی و تکالیف دیداری عاملی مهم در رشد توانایی‌های شناختی محسوب می‌شود. در تکالیفی مثل چرخش ذهنی تصاویر و تجسم فضایی، افراد تصاویر را به قسمت‌های کوچکتر تقسیم می‌کنند و یا تنها ویژگی‌های متمایزکننده شکل را بازنمایی می‌کنند.

به عبارت دیگر افراد برای اینکه تصمیم بگیرند چه جنبه‌ای از تصویر را در حافظه کوتاه مدت دیداری ذخیره کنند از بازنمایی گزاره‌ای استفاده می‌کنند که این عملیات با تمرین روی مجموعه‌ای از تصاویر بهتر انجام می‌شود. زمان واکنش از دو بخش زمان پیش حرکت و زمان حرکتی تشکیل شده است و این دو بخش از یکدیگر مستقل اند. در زمان پیش حرکت، پردازش ادراکی و شناختی محرک دریافتی انجام می‌گیرد و در زمان حرکتی برونداد حرکتی پاسخ آغاز می‌شود.

تغییرات در زمان واکنش حاصل افزایش پیچیدگی پاسخ است و به افزایش در زمان پیش حرکت منجر می‌شود. بنابراین احتمالا کاهش زمان واکنش در اثر بازی های رایانه ای به دلیل کاهش زمان پیش حرکت و یا افزایش سرعت پردازش ادراکی و شناختی باشد.

بازی های رایانه ای احساس کنترل پذیری رویدادها را فراهم ‌می‌کنند که این امر در نهایت باعث افزایش توجه پایدار و حافظه فعال می‌شود.