تاثیر دنیای مجازی بر یادگیری مهارت های اجتماعی کودکان و نوجوانان

آموزش / فرزندپروری / اینترنت دوستدار کودک و نوجوان

یکی از عوامل اجتماعی شدن در عصر دیجیتال، استفاده از دنیای مجازی است. قرار گرفتن در دنیای مجازی ، نقش موثری در فرآیند جامعه‌پذیری کودکان و نوجوانان و سمت و سو دادن به نگرش‌ها و گرایش‌های ارزشی آنان دارد. منظور از مهارت‌های اجتماعی مجموعه‌ای از رفتارهاست که در تعاملات میان فردی، متناسب با هنجارهای اجتماعی و موقعیت‌ها به کار گرفته می‌شود و نتایج مثبتی را به بار می‌آورد. این رفتارها آموختنی بوده و تحت تاثیر عواملی چون جنس و سن قرار دارند.

ضرورت کسب مهارت های اجتماعی:

امروزه با ظهور فناوری‌های جدید و صنعتی شدن جامعه، زندگی انسان‌ها دستخوش تغییر و تحول شده است و با انبوهی از مسائل و مشکلات روبرو شده‌اند که حل آن‌ها مستلزم کسب مهارت‌های فردی و اجتماعی است. در این میان، نقش مهارت‌های زندگی به عنوان یک روش پیشگیری از آسیب‌های فردی و اجتماعی از اهمیت زیادی برخوردار است. ‏تعریف سازمان جهانی بهداشت از ‏مهارت‌های زندگی، توانایی انجام رفتارهای سازگارانه و مثبت است، به‌گونه‌ای که فرد بتواند با چالش‌ها و ضروریات زندگی روزمره خود کنار بیاید.

کارشناسان بر تأثیر مثبت مهارت‌های زندگی در استفاده از ظرفیت‌ها و توانمندی‌های هوشی و شناختی، پیشگیری از رفتارهای خشونت‌آمیز، افزایش خود اتکایی و اعتماد به نفس و بخصوص کاهش سوء مصرف مواد، تأکید کرده‌ و معتقدند، یادگیری موفقیت‌آمیز مهارت‌های زندگی، احساس یادگیرندگی را در مورد خود و دیگران تحت تأثیر قرار می‌دهد و علاوه بر آن، کسب این مهارت‌ها نگرش دیگران را در مورد فرد، عوض می‌کند و به همین دلیل مهارت‌های یاد شده باعث ایجاد تغییر در شخص و محیط می‌شود.

همچنین در نهایت باعث ارتقا‌ء بهداشت روانی می‌شود. این مهارت ها شامل: تصمیم‌گیری، تفکر نقادانه، حل مسئله، رویارویی با هیجانات، همدلی، تفکر خلاق، خودآگاهی و غیره است.

کسانی که با مهارت‌های زندگی آشنایی داشته‌اند و آن‌ها را در خود به وجود آورده‌اند، به احراز موفقیت‌های زیر نایل می‌آیند:

-قدرت تحمل نسبت به نظرات مختلف و احساس امنیت نسبت به گفتار دیگران به دست می‌آورد.
-کارها را به موقع و باتوجه به شرایط زمانی و مکانی انجام می‌دهد.
-برای خویش برنامه ریزی داشته و در جهت امور مفید تلاش و کوشش می‌نماید و از هر کار بی فایده‌ای دوری می‌گزیند.
-راز دار بوده و بر گفتار خویش کنترل دارد.
-به تقویت خودپنداره و اعتماد به نفس خویش می‌پردازد.‏

دنیای مجازی و اینترنت، به عنوان یکی از مهم‌ترین ابزارهای ارتباطی که می‌تواند کودک را با تجربه‌های جدید روبرو کند و فرصتی برای کسب اطلاعات را در زندگی کاربران، خصوصا کودکان و نوجوانان، نقش مهمی ایفا می‌کند. تحقیقات نشان می‌دهند که کودکان بیشتر از نوجوانان، پسران بیشتر از دختران و سفید پوستان بیشتر از سیاه پوستان از رایانه استفاده میکنند. استفاده زیاد از اینترنت، بر مهارت‌های شناختی اثر منفی ندارد. حتی ممکن است استفاده از آن، به ویژه ایمیل، و دیگر برنامه‌های این چنینی بر روابط شخصی و حفظ روابط اجتماعی کمک کند.

یافته‌های پژوهش‌ها نشان داد که بازی‌ های رایانه ای با رشد خلاقیت و مهارت‌های حل مسئله، ارتباط معناداری دارد. افزایش میزان سازگاری اجتماعی، خود کنترلی، همدلی، کاهش انزوای اجتماعی از تاثیرات مثبت بازی های رایانه ای بر مهارت اجتماعی است. همچنین استفاده از بازی های رایانه ای، باعث افزایش روابط بین فردی کودکان با دوستانشان می‌شود.

به عقیده محققین اثر مثبت بازی‌های رایانه‌ای بر مهارت‌های شناختی مانند حل مسئله، تصمیم گیری و خلاقیت، ممکن است به رشد مهارت های اجتماعی تعمیم یابد و جوانانی که به این بازی‌ها می‌پردازند، می‌توانند رابطه‌های اجتماعی خود را گسترش دهند. همچنین اعتقاد بر این است که بازی‌های رایانه‌ای مانند تماشای تلویزیون، فرصتی را برای یادگیری مشاهده‌ای ایجاد می‌کند. خصوصا آن که بازی‌های رایانه‌ای نسبت به تلویزیون حالت فعالانه به کودک می‌دهد و اثر آن را افزایش می‌دهد.

بازی‌های گروهی آنلاین در دنیای مجازی ، چه بازی‌های ماجراجویانه و چه فکری، برای آموزش مهارت‌های زندگی مفید هستند. برای مثال، بازی‌های ژتونی یا بازی‌هایی که باید کودک سکه جمع کند، مهارت‌های اقتصادی را به کودک آموزش داده و چگونگی صرفه‌جویی یا چگونگی جمع‌آوری سکه برای سود بیشتر را به صورت غیر مستقیم به کودک آموزش می‌دهند.

به گفته دیوید ویلسون شافر، بازی‌های ویدیویی می‌توانند به کودکان در حل مشکلات و برنامه‌ریزی کمک کنند. بازی‌ها نیازمند جستجو، مذاکره و برنامه‌ریزی برای رسیدن به مراحل بالاتر می‌باشند. طراحی برای استراتژی برای رسیدن به مراحل بالاتر باعث بهتر شدن رشد مغز در کودکان می شود.

در پروسه شناخت قوانین و مقررات بازی‌های ویدیویی، کودکان دائما در حال انتخاب شخصیت‌های بازی و بررسی توانایی‌های آن‌ها می‌باشند که این مسئله باعث افزایش خلاقیت در کودکان می‌شود. برخی دیگر از بازی‌ها به کودکان اجازه طراحی و یا اعمال تغییرات در نقشه‌های بازی را می‌دهد که این مسئله باعث افزایش خلاقیت و مهارت‌های تکنیکی می‌شود.

با توجه به اینکه کاربران دنیای مجازی، علاوه بر بزرگسالان، نوجوانان نیز هستند، فرهنگ سازی برای کاهش پیامدهای آن، ضروری است. از این رو اطلاع رسانی و آموزش نحوه استفاده صحیح از این فن آوری، می‌تواند موثر واقع شود.

خوب است والدین بر انتخاب نوع بازی‌های رایانه‌ای، زمان استفاده از بازی‌های رایانه‌ای، و مدت زمان استفاده از این بازی‌ها را جزئی از قوانین خانواده بدانند و بر اجرای آن تاکید ورزند. البته باید سن فرزندان و ویژگی‌های شخصیتی آن‌ها برای تدوین قوانین استفاده از بازی‌های رایانه‌ای را مد نظر قرار داد تا از انزوا کودک جلوگیری شود.

همچنین باید ساعاتی را در نظر گرفت تا کودک بتواند با والدین خود صحبت کند تا خانواده کارکرد خود را از دست ندهد. می‌توانیم با انجام بازی‌های رایانه‌ای گروهی با اعضای خانواده، تعاملات را افزایش دهیم و در عین حال کودک را هم با ارزش‌ها، نگرش‌ها و فرهنگ خانواده آشنا کنیم. دنیای مجازی و بازی‌های فکری رایانه‌ای فرصت خوبی برای تعاملات این چنینی در خانواده را فراهم می آورد. زیرا که در حین بازی، می‌توانید آموزش‌هایی که لازم هست را از طریق بحث، گفتگو یا جستجو در اینترنت به فرزندتان بدهید.