سبک زندگی در فضای مجازی

سبک زندگی شما در فضای مجازی چیست؟

آموزش / فرزندپروری / اینترنت دوستدار کودک و نوجوان

عصر نوین حیات بشر معمولا با نظریه و اصطلاحات جدیدی تبیین می‌شود و بر سبک زندگی مردم تاثیرگذار است. جهانی شدن، عصر انفجار اطلاعات، پست مدرنیسم، جامعه اطلاعات و جامعه شبکه‌ای، برخی از این مفاهیم هستند. به ویژه فناوری‌های دیجیتالی که امکان استفاده از فضای مجازی را برای افراد فراهم می‌کند، مانند تبلت و گوشی‌های هوشمند.

فضای مجازی باعث انتقال پرشتاب فعالیت‌ها و به طور کلی زندگی فردی و جمعی انسان به فضاهای سایبر و محیط‌های مجازی، اهمیتی روز افزون یافته و مجازی شدن را به نیروی محرک تغییر محیط و تغییر الگوی‌های فکری و رفتاری کرده و در همین راستا سبک زندگی افراد را تغییر داده است.

گسترش استفاده از فضای مجازی با تمام جنبه‌های زندگی از جمله مدرسه، محل کار، خدمات بانکی، تجارت، پرداخت مالیات و حتی رای گیری عجین شده‌ است. مهم‌ترین تغییراتی که فضای مجازی بر سبک زندگی انسان‌ها  به وجود آورده‌است، تبدیل جهان به یک دهکده جهانی است.

به این معنی که اگر در عصر اول رسانه‌ها، شیوه تولید به‌گونه‌ای بود که هویت‌ها را به صورت عاقل سودمند و خود بسنده در می‌آورد، عصر دوم رسانه‌ها با شیوه جدید اطلاع‌رسانی، حاکی از آن روش‌های ارتباطی است که ذهنیات را چندلایه و پراکنده می‌سازد. داده‌ها در فضای مجازی هویت افراد کاربر را می‌سازند.

این هویت سازی و سبک زندگی بر مبنای فناوری‌های دیجیتال حتی ممکن است بدون اگاهی فرد اتفاق بیافتد.

فناوری‌های دیجیتال جدید با خدماتی که ارائه می‌دهند و ذهنیت‌هایی که می‌سازند، نوع جدیدی از مناسبات اجتماعی و سبک زندگی را پی‌ریزی می‌کند که  از این پس از ارتباطات میان کنشی بین انسان‌ها شخصی تر می‌شود. فناوری‌های دیجیتالی و فضای مجازی  به‌گونه‌ای طراحی شده است که در آن فرد به خود تبدیل شده و خود بودن را تمرین می‌کند.

در نگاه اریکسون همواره تحت نظر پراکندگی و یا از هم گسیختگی، زندگی را به صورت یک رشته بحران تجربه می‌کند. و بدین معناست که در سبک زندگی نوین، افراد بحران‌های هر مرحله از رشد خود را در فضاهای مجازی پشت سر می‌گذارند.

آثار اجتماعی فضای مجازی بر سبک‌ زندگی جوانان

فناوری‌های دیجیتال نوین اطلاعاتی و در راس آن فضای مجازی، موجب نوسازی فرآیندها اجتماعی است. این تکنولوژی تمام جنبه‌های سبک زندگی مردم را تحت الشعاع قرارداده است. بیل گیتس معتقد است تحت تاثیر فضاهای مجازی جدید که در آن کامپیوترها و تبلت‌ها به یک شبکه جهانی هوشمند مرتبط هستند، عناصر رفتاری انسان‌ها شکل جدیدی خواهد یافت.

شبکه‌ها، ستون فقرات ساختار اجتماعی ما را تشکیل می‌دهند. فرهنگ مجازِ واقعی تا حد واقعیت مجازی مورد قبول واقع شده‌ است، که استفاده مناسب از فضای مجازی برای بالا بردن سطح دانش‌مان نیروی نهفته زیادی دارد. استفاده نادرست ممکن است زیان‌های زیادی به همراه داشته ‌باشد. خصوصا برای نسلی که در مقایسه با نسل قبل، با محرک‌های فراوانی مواجه است.

فناوری‌های دیجیتال مانند اینترنت در انواع فعالیت‌های آدمی رخنه کرده است و شکل و شرایط کنش اجتماعی و تجربه انسانی و در کل سبک زندگی را در سرتاسر جهان تعیین می‌کند.

ایران از جوان‌ترین کشورهای دنیاست. شناخت مقوله جوانی بیش از پیش با تاثیرات تکنولوژیکی عصر جدید به ویژه با راه اندازی شبکه جهانی اینترنت آمیخته است. جوانان خود عاملین فعال و دخالتگر در محیط پیرامون خود تفسیری دارند و برمبنای دریافت و تفسیر خود، سبک زندگی خود را شکل می‌دهند. هیچکس بیش از خود آن‌ها از معنای کنش و رمز و روموز آن‌ها آگاه نیست.

فضاهای مجازی و محیط چند رسانه‌ای بافت معنایی چند ساخته‌ای را بوجود آورده‌اند که غالب جلوه‌های فرهنگی و سیاسی را با همه تنوع و گوناگونی در خود جای داده است و به وسیله رسانه‌های نوین آن‌ها را عرضه می‌کند. در حوزه فرهنگی و در بافت با یکدیگر پیوند می‌یابند و یک محیط نمادین جدید ایجاد می‌کنند که در آن دنیای مجازی به واقعیت محیط زندگی ما بدل و سبک زندگی جدیدی را شکل می‌دهد.

گسترش استفاده از فناوری‌های دیجیتال با تمامی جنبه‌های زندگی تلفیق شده است و کشور ما براساس طبقه بندی اتحادیه جهانی مخابرات، جزو کشورهای حد متوسط استفاده از فضای مجازی به‌شمار می‌رود.

با همگانی شدن عرصه اینترنت در اوایل دهه نود میلادی، مساله استفاده مفرط از فضای مجازی توجه روانشناسان را به خود جلب کرده است. از آن زمان تاکنون، پدیده اعتیاد به اینترنت در کشورهای مختلفی مورد بررسی قرار گرفته است.

در این میان خانواده‌های دارای سبک زندگی سنتی در معرض تغییرات مهمی که ناشی از پیدایش و ورود فناوری‌های جدید به حریم خانواده است، قرار دارند. در میان فناوری‌های دیجیتال نو، مانند اینترنت یا فضای مجازی به لحاظ ویژگی‌های خاص، دارای اهمیتی شگرف است. زیرا سبب شده تا با ساختار تازه‌ای در سبک زندگی خانواده‌های ایرانی در شرف تکوین باشد.

مشکل اعتیاد به اینترنت از عوارض زندگی در دنیای متمدن است. ولی با این حال در جوامع غربی کمتر از جوامع شرقی به چشم می‌خورد و علت این امر این است که در جوامع غربی ارائه اینترنت به درون جامعه به همراه یک برنامه مدون و پایدار و طبق برنامه ‌ریزی‌های قبلی صورت گرفته است.

این درحالی است که ورود فناوری‌های دیجیتال در کشورهای دیگر طبق برنامه و کنترل شده نبوده است و برای همین دچار مشکلاتی شده‌اند. اگر در ایران مدیریت کلان اجتماعی برنامه‌ریزی مناسبی برای رفع مشکلات کاربران، شرایط مناسب تحصیل و مشکلات معیشتی جوانان داشته باشد ما شاهد روند نزولی اعتیاد به اینترنت خواهیم بود.

تاثیر کدام قشر اجتماعی در فضای مجازی بیشتر است؟

قشر تحصیلکرده و متوسط، عمده کاربران اینترنت هستند و تاثیرگذاریشان بر دیگر اقشار جامعه بیشتر است. الگوها، مدها، نوع رفتار، نوع لباس، کفش‌ها، تکیه کلام‌ها و به طور کلی سبک زندگی از سوی طبقه متوسط رواج می‌یابد، در اندک زمانی به دیگر اقشار و طبقات نیز سرایت می‌کند و این سرایت نه از طریق فناوری‌های دیجیتالی مانند اینترنت و شبکه های اجتماعی که از طریق  تعاملات روزانه نیز صورت می‌گیرد.

چگونه در خانواده از عوارض منفی فضای مجازی بر سبک زندگی بکاهیم؟

از آنجا که خانواده اولین اجتماعی است که کودک در آن قرار می‌گیرد، قوانین و ارزش‌ها در کودک از طریق خانواده شکل گرفته و درونی می‌شود. بهتر است والدین با ایجاد بستری مناسب، کودکان و نوجوانان را از اعتیاد به اینترنت نجات دهند تا در جوانی و ورود به جامعه نیز دچار مشکلات این چنینی نشوند. مهم‌ترین کار در این زمینه این است که ساعات استفاده از اینترنت و گشت و گذار در شبکه های اجتماعی را به حداقل برسانیم و با داشتن یک برنامه مناسب ساعات استفاده از فناوری‌های دیجیتال را برای فرزندمان مشخص کنیم.

اگر ضریب استفاده از فضای مجازی را رو به افزایش در نظر بگیریم، مشکلاتی که فناوری‌های دیجیتال ایجاد می‌کنند سبک زندگی بیمار گونی مانند: اعتیاد به اینترنت، عدم احساس مفید بودن برای خود و دیگران و افزایش سن ازدواج و به تبع آن، رشد دیگر معضلات اجتماعی را شاهد خواهیم بود.

در هر صورت با توجه به اینکه ما نمی‌توانیم فناوری‌های دیجیتال را از زندگی خود حذف کنیم و از آنجایی که فضاهای مجازی خنثی و بی‌طرف نیستند و ناخودآگاه به مرور زمان بر سبک زندگی ما اثر می‌گذارند، باید آن‌ها را پذیرفت و از آن در جهت پیشرفت و رشد خود بهره گرفت.