افزایش مهارت گوش دادن

فضای مجازی و رشد مهارت گوش دادن در کودکان و نوجوانان

آموزش / فرزندپروری / اینترنت دوستدار کودک و نوجوان

یکی از قابلیت‌های رفتاری که نشان از بلوغ روانی در افراد است، مهارت گوش دادن به عنوان یکی از مهارت‌های اساسی زندگی در ارتقا جنبه ارتباطی و رشد روابط بین فردی به شمار می‌رود. آموزش این مهارت مهم به کودکان و نوجوانان از همان ابتدای رشد، نیاز اجتماعی آنان برای مطرح شدن در جامعه و دوست پیدا کردن مهم بوده و در صدر اولویت جنبه‌های آموزش تربیتی در آن‌ها محسوب می‌شود.

همچنین رشد این جنبه ارتباطی و اجتماعی در کودکان به یادگیری مشاهده‌ای که آنان از والدین خود در چهارچوب روابط خانواده، دوستان و جامعه دارند، بستگی داشته و همچنین در کنار موارد ذکر شده در بالا، شناخت راه‌ها و وسایل ارتباطی برای گسترش چنین مهارتی در آنان می‌تواند بسیار تاثیرگذار باشد.

در ابتدای امر دانستن تفاوت‌هایی در معنای گوش دادن و شنیدن، از اهم نکات برای والدین و متولیان آموزشی می‌تواند باشد و آن به این ترتیب است که “شنیدن” یکی از کارکردهای صرفا فیزیکالی در بدن، بدون هیچ گونه توجه مبتنی بر درک و شناخت و کند و کاو عمیق محتوایی است و به تعبیری ساده‌تر گویی که فرد شنوای دامنه‌ وسیعی از صداهای مختلف بدون هیچ‌گونه توجه ویژه است.

اما در کارکرد و مهارت گوش دادن شرایط به‌گونه‌ دیگری رقم می‌خورد و آن این است که فرآیند شناختی و تحلیلی فرد تنها به یک یا چند موضوع خاصی که در حال شنیدن آن‌هاست با تمرکز زیاد در حال پویایی و کار کردن است.

چگونه ارتباط بین فردی در رسانه‌های دیجیتالی و فضای مجازی می‌‍‌تواند به گسترش این مهارت و تعمیق نشانه‌هایش در کودکان و نوجوانان کمک کند؟

۲٫ یکی از اصول مهارت گوش دادن توجه به لحن و احساس گوینده است که این امر در مکالمه‌های غیر حضوری در فضای مجازی از طریق استیکرها و برچسب‌های احساسی در گفتگوها مشخص شده و به شنونده منتقل می‌شود و شنونده از این طریق وارد عمق دنیای حسی گوینده شده و درک عمیق‌تری را از محتوای کلام وی خواهد داشت. با توجه به امکانات ارتباطی نوین که در فضای مجازی مانند ارسال پیام صوتی و رساندن تن و حجم صدا به همراه افت و خیز دادن آن وجود دارد، دیدگاه سنتی که ارتباط در فضای مجازی نسبت به ارتباط حضوری و فیزیکی، چیزی کم دارد را توانسته با توجه به مزایای نوین در این موضوع به چالش بکشاند و مانند ارتباط حضوری، گوینده را متوجه لحن کرده و وی را گوش‌سپار گفتگوهای گوینده کند.

۲٫ راحت گذاشتن گوینده که با طیب خاطر به صحبت بپردازد و دچار حالت تعذبِ اتمام سریع ماشینی حرف‌هایش نباشد، یکی دیگر از نشانه‌های مهارت گوش دادن بوده و این مسئله بخصوص برای نوجوانانی که در اوایل سنین بلوغ به دلیل شرم در ابراز وجود، کمی از میزان راحتی خود در برابر حضور فیزیکی نزد دیگران را از دست می‌دهند و تمایل به تداوم گفتگو با دیگران را داشته اما در حضور فرد نتوانسته‌اند آن را بروز دهند، حضور در فضای مجازی توانسته این امکان را برایشان فراهم آورد تا در دیالوگ غیرحضوری راحت‌تر خود واقعی‌شان را مبنی بر تمایل به ادامه گفتگو و به سکوت نشستن مبنی بر راحت گذاشتن گوینده نشان دهند و با تمرکز حواس بیشتری به عمق مفهوم حرف طرف مقابل رسند.

۳٫ به دلیل باقی ماندن مکالمه در فضای مجازی و وجود مستنداتی از پیام‌های کتبی، تصویری و حتی صوتی، می‌توان بارها و بارها به آن‌ها بازگشت و یکی از اصول مهم مهارت گوش دادن را پیاده کرد و آن این است که از حرف‌های گوینده یک تصور کلی برداشت شود، نه اطلاعاتی پراکنده و جدا. این اصل از مهارت گوش دادن از آنجا برای کودکان و نوجوانان مهم و مفید تلقی می‌شود که بعضا هنگام گفتگو تنها بخشی از مکالمه که برایشان جذاب‌تر است در ذهنشان باقی می‌ماند و شاید به دلیل نوپا بودن، ظرفیت شناختی‌شان در حافظه و تمرکز، تسلط بر کلیت کلام گوینده را از دست دهند.

این امکان ویژه در ماندگاری پیام‌های گفتگو و بازبینی آن‌ها می‌تواند کودکان و نوجوانان را به شناخت کلیتی از طرز فکر گوینده برساند، چرا که در دست داشتن اطلاعاتی پراکنده، نماینده خوبی برای شناساندن فکر طرف مقابل به آنان نیست و تمام جوانب را در بر نمی‌گیرد.

۴٫ فضای مجازی و سایر وسایل دیجیتالی که حضور گسترده دیگران در آن به شدت به چشم می‌خورد و بازنمای تمامی اطلاعات در جوانب مختلف: ورزشی، اجتماعی، سیاسی و … از سوی منابع معتبر و نامعتبر خبری و یا شخصی است، می‌تواند خود بوته آزمایشی مبنی بر گسترش مهارت گوش دادن که خود شالوده پرورش یکی از مهم‌ترین مهارت‌های زندگی به نام “تفکر نقاد” است، باشد. تفکر نقاد به این معنا که هر داده تصویری و یا شنیداری که کودک و نوجوان با آن برخورد می‌کند، بتواند میزان صحت آن را تخمین بزند و سپس با اتکا به قوه تجزیه و تحلیل خود به بررسی آن پرداخته و در ارزیابی آن خبر با سایر منابع دیگر به درستی یا نادرستی آن پی ببرد.

تا زمانی که به دقت و با توجه به اصول ذکر شده در بالا درباره مهارت گوش دادن کودکان و نوجوانان را تقویت نکنیم، نمی‌توان انتظار این را داشت که توانایی و مهارت نقد کردن به معنای؛ فکر قبل از پذیرش و عمل، جدا کردن سره از ناسره در آنان شکوفا شود.

از آنجا که فضای مجازی محیطی برای پرورش دادن روابط بین فردی است، این فضا را به کودکان و نوجوانان می‌دهد که در مورد موضوعات مختلف با یکدیگر به مذاکره بنشینند و برای اینکه بتوانند در انتهای این گفتمان و مذاکره برای فهم عمیق صحبت‌های طرف مقابل به رد و یا تایید آن برسند، نیاز به گوش دادن و پرسش و پاسخ متقابل و درعین حال توجه به لحن گوینده دارند.

این روند خود به رشد مهارت گوش دادن کمک کرده و این شکوفایی موجب ارتقا مهارت تفکر نقاد شده تا با توجه به اقتضای سنی کودکان و نوجوانان که به راحتی تحت تاثیر گروه همسال و اخبار منتشر شده در فضای مجازی قرار می‌گیرند، بتوانند از نکات مثبت شبکه های اجتماعی بهره برده تا درگیر شایعات و اخبار کذب نشوند.

همچنین بتوانند خود را از آشفتگی‌های ذهنی و ساده‌باوری و نگاه سهل داشتن به مسائل دور کنند و سطح تفکر خود را با تمرین اصول ساده مهارت گوش دادن و سپس محصول باروری با عنوان تفکر نقاد تعمیق دهند.