راه‌های مبارزه با آسیب فضای مجازی

آموزش / خانواده خوب دیجیتالی / اینترنت دوستدار کودک و نوجوان

با انتشار نخستین روزنامه‌های جهان قوانین مطبوعاتی نگاشته شد و در کنار آن جرایم و مجازات‌هایی برای تخطی کنندگان از این قوانین در فضای مجازی و فضای سایبری تعریف شده است که به دنبال ایجاد سلامت فضای مجازی،  ساز و کارهای مناسب برای نظارت و پیشگیری از وقوع جرایم رایانه‌ای و آسیب های فضای مجازی است. آسیب‌ها و جرایم فضای مجازی هر روز نوع جدیدی از خود را نشان می‌دهد. فیشینگ، فارمینگ، ترمینیشن و فن مهندسی اجتماعی، سواستفاده از کارت‌های اعتباری، وارد کردن ویروس به رایانه‌های دیگر و … از جمله آسیب‌هایی هستند که سلامت فضای مجازی را تهدید می‌کنند.

تعیین شمار واقعی جرایم یا آسیب های فضای مجازی امری دشوار است با آن که تحقیقاتِ به عمل آمده نشان می‌دهد که آسیب های فضای مجازی رو به افزایش‌اند، آمار موجود نمی‌تواند ما را به نتیجه مطلوب رهنمون سازد. به دلیل اینکه این آمار منعکس کننده تعداد جرایم مکشوفه‌اند و نه تعداد جرایم واقعی، این آمار در جرایم سایبری رقم بسیار بالایی است. به گونه‌ای که میان مجرمیت واقعی تا مجرمیت ظاهری فاصله زیادی وجود دارد.

محققین به این نتیجه رسیده‌اند که حوزه فضای مجازی بسیار آسیب پذیر است و تامین سلامت این حوزه به طور جد از سوی نهادهای نظارتی به خصوص پلیس فتا باید تامین و پیگیری شود.

برخی از تهدیدها و انواع آسیب فضای مجازی

واقعیت آن است که اگر در جامعه ما یک کاربر خاطی با هر انگیزه احتمالی، تصمیم به ورود به یکی از پایگاه‌های حیاتی کشور گرفته و مثلا به بخش کنترل پرواز فرودگاه، برنامه رزو بلیت مسافران، سازمان بورس و اوراق بهادار، نتایج کنکور سراسری … و دیگر موارد مشابه نفوذ کند، تا چه میزان می‌توانیم خود را از چنین آسیب های فضای مجازی محافظت کنیم؟

قانون جرایم رایانه‌ای، تهدیدات مختلفی را تحت عنوان “جرایم و مجازات‌ها” مورد حکم قرار داده است که عبارتند از: دسترسی غیرمجاز، شنود غیرمجاز، جاسوسی رایانه، جعل رایانه‌ای، تخریب و اخلال در داده‌ها یا سامانه‌های رایانه‌ای و مخابراتی، سرقت و کلاه‌برداری مرتبط با رایانه، جرایم علیه عفت و اخلاق عمومی، هتک حیثیت و نشر اکاذیب.

امکان ارتکاب در حریم امن در کنار ناشناس نگه‌داشتن هویت واقعی، باعث شده بسیاری از افراد در فضای مجازی و در دنیای فیزیکی دو چهره یا شخصیت متفاوت از خود بروز دهند. این افراد، به دلایل بسیاری در دنیای خارج هیچ‌گاه تمایلات منحرفانه و مجرمانه خود را بروز نمی‌دهند و نزد همگان به عنوان یک چهره معتبر و واجد احترام شناخته می‌شوند. اما زمانی که در خلوت پای رایانه می‌نشینند و به فضای مجازی وارد می‌شوند، انواع تمایلات ناهنجارآن‌ها بیدار می‌شود.

در زیر به برخی از آسیب های فضای مجازی اشاره می‌کنیم:

فیشینگ

فیشینگ یا سرقت آنلاین، به عنوان یکی از آسیب های فضای مجازی در عمل به صورت کپی دقیق رابط گرافیکی یک وبگاه معتبر مانند بانک‌های آنلاین انجام می‌شود. ابتدا کاربر از طریق ایمیل و یا آگهی‌های تبلیغاتی سایت‌های دیگر، به این صفحه قلابی راهنمایی می‌شود. سپس از کاربر درخواست می‌شود تا اطلاعاتی را که می‌تواند مانند اطلاعات کارت اعتباری مهم و حساس باشد وارد کند.

در صورت گمراه شدن کاربر و وارد کردن اطلاعات خود، فیشرها به اطلاعات شخصی دسترسی پیدا می‌کنند. تلاش برای به دست آوردن اطلاعاتی مانند نام کاربری، گذرواژه، اطلاعات حساب بانکی و …. از طریق جعل یک وب سایت به دست می‌آید. شبکه‌های اجتماعی، وب سایت‌های پرداخت آنلاین، از جمله اهداف حملات فیشینگ است کلاه برداری فیشینگ از طریق ایمیل‌ها و پیام‌ها صورت می‌پذیرد و قربانیان به صورت مستقیم اطلاعات حساس و محرمانه خود را در وب سایت‌های جعلی که در ظاهر کاملا شبیه وب سایت‌های سالم و قانونی می‌باشد وارد می‌نماید.

برای حفظ سلامت این حوزه و در امان ماندن از گرفتار شدن در آن کافی است کمی دقت بیشتری کنید. به طور مثال، اینکه ایمیل‌های فیشینگ یک شخص خاص را مورد خطاب قرار نمی‌دهد و در اغلب موارد برای حجم زیادی از کاربران ارسال می‌شود. از آنجا که کاربران هدف به صورت تصادفی انتخاب می‌شوند، احتمالا در ابتدای ایمیل‌ها عباراتی نظیر مشترک گرامی، کاربر گرامی و غیره را مشاهده می‌کنید.

آن‌ها معمولا اسم شما را خطاب قرار نمی‌دهند بنابراین اگر چیزی شبیه این‌ها مشاهده کردید به این فکر کنید که ممکن است در دام یک کلاه برداری افتاده باشید.

فارمینگ

فارمینگ به عنوان یکی دیگر از آسیب های فضای مجازی به جای اینکه کاربر را فریب دهد تا به یک ایمیل تقلبی پاسخ دهد تا او را به یک وب سایت جعلی هدایت نماید، به منظور فریب دادن کاربر برای تسلیم هویت و اطلاعات محرمانه وی، از روش‌های زیرکانه‌تری استفاده می‌نماید.

این حملات از آسیب‌های تروا برای نصب برنامه‌های کلیدخوان و برنامه‌های هدایت کننده استفاده می‌کنند تا به یک برنامه نفوذی اجازه دهند کلمات عبور و شماره کارت‌های اعتباری را بدست آورد، بدون اینکه کاربر مجبور به انجام کاری غیرعادی باشد. برخلاف فیشینگ که راه تشخیص آن ساده‌تر است تشخیص فارمینگ سخت‌تر و پیچیده‌تر است.

عوامل موثر بر آسیب پذیری فضای مجازی

ویژگی‌های فضای مجازی در رابطه با قابل رویت بودن و نیز در دسترس بودن، سبب شده است تا بزهکاران فضای مجازی در هر نقطه‌ای از جهان امکان معین کردن اهداف و ارتکاب جرم نسبت به آنان را داشته باشند، بدین نحو که بزهکاران قربانیان خود را با ثبت اطلاعات سیستم آن‌ها و علی الخصوص پروتکل اینترنتی سیستم‌شان ردیابی و شناسایی کنند و از این طریق آن‌ها را مورد سواستفاده قرار دهند.

در فضای مجازی به علت وجود فرصت‌های ارزشمند اعم از مالی و غیرمالی و نیز نبود موانع جهان مادی و فیزیکی و همچنین ویژگی پنهان شدن و اختیار نمودن هویت‌های گوناگون، تحریک پذیری در ارتکاب جرم، برای بسیاری از بزهکاران بالقوه و بالفعل فراهم است و آن‌ها را به ارتکاب جرم سوق می‌دهد.

رهنمونی برای والدین در راستای کاهش آسیب های فضای مجازی از طریق آموزش به فرزندان

برای تامین سلامت و امنیت فضای مجازی و جلوگیری از آسیب های فضای مجازی می‌توان با نصب سیستم‌ها یا برنامه‌های خاص بر روی گروه‌های دسترس به شبکه، یعنی کامپیوتر‌های شخصی‌، مسیریاب‌ها، سیستم‌های ارائه دهندگان خدمات شبکه‌ای و از همه مهم‌تر ایجادکنندگان نقطه‌ تماس بین‌المللی، از ورود یا ارسال برخی داده‌های غیرمجاز یا غیرقانونی جلوگیری شود.

راه دیگر برای تامین سلامت از آسیب های فضای مجازی آموزش خانواده هاست. اولین محیطی که توجه کارشناسان را به خود جلب می‌کند، خانواده و به تبع آن، والدین است. چنانچه بتوان در ابتدا آموزه‌ها را به والدین آموزش داد و والدین را با خطرات و در عین حال مزایا و مطلوبیت‌های فضای مجازی آشنا کرد، می‌توان امیدوار بود تا حدود زیادی اهداف این تدابیر به ثمر بنشیند.

یک راهبرد مناسب می‌تواند آموزش به کودک باشد که در صورت مواجهه با این‌گونه مسائل، آن‌ها را گزارش کند و کمک بخواهد. والدین باید توجه داشته‌ باشند که در اثر مواجهه با این گونه مسائل که کودک از آن‌ها طلب کمک کرده است را مجازات نکنند. کودکان باید بتوانند چنین مسائلی را در فضایی آرام و آزاد و نه مضطرب از تنبیه و مجازات مطرح کنند.