مراقب زنگ خطر‌ها باشیم! وابستگی به دنیای مجازی یا اعتیاد اینترنت

آموزش / اینترنت دوستدار کودک و نوجوان / امنیت آنلاین

آنلاین بودن مداوم در فضای اینترنت و دنیای مجازی بدون آگاه بودن از گذشت زمان، یا به عبارتی دیگر، وابستگی به اینترنت، باعث می‌شود که وقت زیادی از فرد گرفته شود و فرصت انجام تکالیف تحصیلی را پیدا نکند. این پدیده با اصطلاح اعتیاد اینترنت توصیف می‌شود.

کاربردهای فراوان اینترنت و جذابیت‌های آن سبب شده است که در سال‌های اخیر اعتیاد به اینترنت ظهور یابد. افراد در این حالت ساعت‌ها و روزها وقت خویش را صرف رابطه‌های درون شبکه‌ای می‌کنند و توان قطع این ارتباط را ندارند، علاقه‌ای به ترک کامپیوتر و تبلت و وسایل دیجیتالی مرتبط با اینترنت از خود نشان نمی‌دهند، از فعالیت‌های طبیعی زندگی خود عقب می‌مانند و دچار مسائلی مانند اختلال در خواب، انجام ندادن تکالیف در دانش آموزان و به تعویق انداختن آن‌ها می‌شوند.

اعتیاد اینترنت در حال حاضر در تمام جوامع به صورت یک معضل اساسی درآمده است و شناسایی علل، پیامدها و عوارض آن توسط محققان مورد تاکید قرار گرفته است، زیرا عدم استفاده صحیح از اینترنت و جستجوهای کنجکاوانه دانش‌آموزان به صورت بی‌هدف و بی‌برنامه، نه تنها آن‌ها را از رسالت اصلی اینترنت دور می‌سازد، بلکه به دلیل ایجاد وابستگی به اینترنت و صرف بیشترین زمان اوقات فراغت دانش‌آموزان، می‌تواند تاثیر منفی بر عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان داشته باشد و باعث گردد این افراد نتوانند به طور موثر و کافی برای انجام تکالیف وقت گذاشته یا به طور موثر به آن بپردازند.

اگر چه تاکنون پژوهشی به‌طور کامل و جامع در کشور ایران انجام نگرفته است تا تاثیر اعتیاد اینترنت در عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان را نشان دهد، اما نتایج مطالعات اندک نیز گویای این نکته است که اعتیاد اینترنت در عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان تاثیر منفی دارد.

همچنین تحقیقات نشان می‌دهد بین اعتیاد به اینترنت و افسردگی، رابطه معنادار و مثبت وجود دارد یعنی فرد در هنگام افسردگی و یا احساس تنهایی به اینترنت پناه می‌برد و کم کم به آن اعتیاد پیدا می‌کند.

لازم به ذکر است بین اعتیاد به اینترنت و سبک‎های شخصیتی هم رابطه وجود دارد و سبک‌های شخصیتی اجتنابی بیشتر جذب اینترنت و فضاهای مجازی می‌شوند و متعاقب آن بیشتر در معرض خطر اعتیاد اینترنت قرار می‌گیرند.

نقش خانواده در اعتیاد اینترنت دانش‌آموزان

با توجه به اینکه از اعتیاد به عنوان یک وابستگی رفتاری جهت مقابله با مشکلات هیجانی و روانشناختی موجود در خانواده یاد شده است و با توجه به نقش حمایتی خانواده، می‌توان پدید آمدن اعتیاد اینترنت یا اعتیاد مجازی را معلول محیط و روابط موجود در خانواده دانست.

بنابراین عدم ارضا نیازهای عاطفی دانش‌آموزان در خانواده به عنوان یکی از عوامل زمینه ساز اعتیاد اینترنت دانش‌آموزان مطرح است. والدین با پر رنگ کردن نقش و حضور خود در خانواده می‌توانند از احساس تنهایی نوجوانان و دانش‌آموزان جلوگیری کنند. همچنین با آموزش صحیح استفاده از اینترنت و شبکه‌های مجازی، آن‌ها را به سمت استفاده سالم از تکنولوژی سوق دهند.

والدین باید بدانند و آگاه باشند که خودشان به عنوان الگوی فرزندان و دانش‌آموزان، باید به اندازه و به مقدار لازم و صحیح از اینترنت استفاده کنند.

آیا ابزاری برای سنجش اعتیاد اینترنت وجود دارد؟

پرسشنامه اعتیاد به اینترنت یانگ ، در زمینه سنجش اعتیاد اینترنت طراحی و مورد استقبال بسیاری قرار گرفته است. که شامل ۲۰ سوال است و در ایران نیز پایایی و روایی بالایی دارد.

پرسشنامه اعتیاد به اینترنت یانگ

لطفا جملات زیر را بخوانید و از یک تا پنج بسته به میزان موافقتتان نمره دهید.

 

  1. چند وقت یکبار برای زمانی طولانی‌تر از آنچه که دوست داشتی، در اینترنت می‌مانی؟
  2. چند وقت یکبار از انجام کارهای خانه صرف نظر می‌کنی تا زمان بیشتری را در اینترنت بمانی؟
  3. چند وقت یکبارهیجان بودن در اینترنت را به گذراندن وقت خود با همسرت(یا هر دوست نزدیک) ترجیح می‌دهی؟
  4. چند وقت یکبار به دنبال ایجاد ارتباط جدیدی با کاربران اینترنتی هستی؟
  5. چند وقت یکبار مقدار زمانی که در اینترنت صرف می‌‌کنی، موجب انجام ندادن وظایف یا انجام تکالیف مدرسه‌ات می‌شود؟
  6. چند وقت یکبار افراد خانواده‌ات از مدت زمانی که در اینترنت صرف می‌کنی، ابراز ناراحتی می‌کنند؟
  7. چند وقت یکبار قبل از انجام هر کار ضروری، ایمیل خود را چک می‌کنی؟
  8. چند وقت یکبار پرداختن به اینترنت، موجب ایجاد مشکل در کارت می‌شود؟
  9. چند وقت یکبار، وقتی اطرافیان از شما می‌پرسند در اینترنت چکار می‌کنی، حالت دفاعی یا پنهان کاری به خود می‌گیری؟
  10. چند وقت یکبار سعی می‌کنی خودت را از دست افکار آزارنده در زندگی، با مشغول کردن خود در اینترنت خلاص کنی؟
  11. چند وقت یکبار، دوباره وارد اینترنت شدن را زودتر از زمانی که قصد داشتی، شروع می‌کنی؟
  12. چند وقت یکبار می‌ترسی که زندگیت بدون اینترنت ملال آور، پوچ و بدون شادی خواهد بود؟
  13. -هر چند وقت یکبار زمانی که در اینترنت هستی و کسی مزاحمت شود، ناراحت می‌شوی و به طور ناگهانی فریاد می‌زنی؟
  14. چند وقت یکبار وقتی که در اینترنت نیستی احساس می‌کنی که بدجوری فکرت در پی آن است و هوس رفتن به اینترنت داری؟
  15. چند وقت یکبار خوابت را به خاطر اینکه شب تا دیر وقت در اینترنت هستی از دست می‌دهی؟
  16. هر چند وقت یکبار به خودت می‌گویی ((فقط چند دقیقه دیگر)) موقع رفتن به اینترنت است؟
  17. هر چند وقت یکبار سعی می‌کنی مدت زمانی را که در اینترنت هستی را کوتاه کنی، اما نتوانستی؟
  18. هر چند وقت یکبار سعی می‌کنی مدت زمان در اینترنت بودنت را از دیگران پنهان کنی؟
  19. هر چند وقت یکبار صرف کردن وقت بیشتر در اینترنت را بر بیرون رفتن با دیگران ترجیح می‌دهی؟
  20. هر چند وقت یکبار احساس می‌کنی که وقتی در اینترنت نیستی افسرده یا عصبی هستی، در حالی که این احساس‌ها وقتی به اینترنت می‌روی از بین می‌رود؟

برای به دست آوردن امتیاز کلی پرسشنامه حاصل جمع امتیازات داده شده توسط پاسخ دهنده به تک تک سوالات پرسشنامه را با هم جمع می‌کنیم نمره بدست آمده نمره کلی پرسشنامه بوده و دامنه آن بین ۲۰ تا ۱۰۰ خواهد بود. بدیهی است که هر چه این نمره بالاتر باشد، بیانگر اعتیاد بالاتر فرد به اینترنت خواهد بود و برعکس، بر این اساس:

  • جمع نمرات بین ۲۰ تا ۴۹ عدم اعتیاد اینترنت
  • جمع نمرات بین ۵۰ تا ۷۹ در معرض اعتیاد اینترنت
  • جمع نمرات بین ۸۰ تا ۱۰۰ اعتیاد اینترنت

درمان اعتیاد اینترنت

اعتیاد اینترنت هنوز به طور رسمی به لیست بیماری‌ها اضافه نشده است. اما اگر واقعا در این رابطه مشکلی دارید و نمی‌توانید خودتان را قانع و کنترل کنید، بهتر است با روانشناس یا روانپزشک صحبت کنید. چراکه این اختلال هم از طریق دارو و هم از طریق روش‌های درمانی دیگر قابل درمان است، اما به یاد داشته باشید که تمام دارو‌ها عوارض جانبی خواهند داشت پس بهتر این است که سعی کنید خودتان روی خودتان کار کنید!

با رویکرد درمانی مناسب، حمایت از سوی دیگران و مهم‌تر از همه اراده، قطعا کاهش و از بین بردن وابستگی و اعتیاد اینترنت امری حتمی و ممکن خواهد بود.

تغییر هیچ وقت آسان نبوده و نیست، اما همیشه برای رشد و پیشرفت در زندگی لازم است. شاید ترک کردن عادات اینترنتی برایتان دشوار باشد، اما مطمئن باشید که حسرت خوردن برای از دست دادن فرصت‌ها، روابط و روزهایی که از دست می‌دهید بعد‌ها برایتان سخت‌تر و دشوارتر خواهد بود.