پلیس سایبری

آموزش / اینترنت دوستدار کودک و نوجوان / امنیت آنلاین

اینترنت، زمان و مکان را در کلیه شئون زندگی بشری به حاشیه رانده و حاکمیت دولت‌ها بر مرزهای خویش را به سخره گرفته است. تحقیقات نشان می‌دهد که یکی از دلایل عمده گرایش مردم به جرائم اینترنتی، گمنامی آن‌ها در محیط‌های وابسته به کامپیوتر می‌باشد.این پدیده در ابتدا، در ذهن و تصمیم مبدعان و مخترعان آن، صرفا با هدف خدمت به نوع بشر و ساده‌سازی و افزایش کیفیت زندگی انسان، طراحی و تولید شد. اما در عمل، تبدیل به چاقوی دو لبه‌ای گشت که سعادت و شقاوت را همزمان به ارمغان می‌آورند و شهروند امروز دهکده‌ دیجیتالی جهانی را در برابر یک انتخاب و یک سوال بزرگ قرار داده‌است، آیا می توان جرایم سایبری را توسط پلیس سایبری محکوم کرد؟

روند توسعه جهانی، عصر صنعتی را پشت سر نهاده و در حال گذر به عصر فراصنعتی، جامعه اطلاعاتی، مدیریت دانش، جهانی شدن ارتباطات و انفجار اطلاعات می‌باشد. فناوری اطلاعات در همه دستگاه‌های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و مدیریتی، جنبه کاربردی پیدا نموده است. همچنین پیشران توسعه خدمات و دستگاه‌های مبتنی بر فناوری در محیط‌های مجازی و غیرمجازی شده است.

این فناوری نوظهور و عام، نقش با اهمیتی در گسترش و شفافیت اطلاعات ایفا نموده و عامل موثری در بهبود سطح زندگی، رفاه عمومی، صداقت و عدالت اجتماعی در جوامع پیشرفته شده است. افزایش فضای مجازی با برخورداری از ویژگی‌های منحصر به فرد، امکان هنجارشکنی را به تمامی نقاط دنیا گسترش داده و همچنین با گمنام سازی کاربرهای سایبری، امکان شناسایی هویت هنجارشکنان توسط پلیس و تعقیب آن‌ها را با مشکلات جدی مواجه کرده است.

بدون شک این وضعیت بیم و امیدهایی را برمی‌انگیزد، اما آنچه مسلم است این است که بهره برداری صحیح و سودمند از این فضا، مستلزم رعایت هنجارهایی است که تخطی از آن‌ها می‌تواند باعث آسیب‌هایی شود و برخی از آن‌ها حتی مستوجب جرم انگاری و مجازات گردند.

 

از آنجا که نقش پلیس سایبری در فرآیند پیشگیری، کشف و پایش جرائم سایبری، مستلزم کاهش خطرات و معضلات اجتماعی و امنیتی و رفع آسیب‌های سایبری در فضای مجازی و تامین سلامت و امنیت این حوزه می‌باشد، در مرحله اول سعی داریم تا ماهیت پلیس را معرفی کنیم و شناخت پلیس سایبری، ضرورت و فرصت و به کارگیری فناوری اطلاعات در مجموعه ناجا را مورد مطالعه قرار دهیم.

ماهیت پلیس  

الف) تعریف لغوی:

پلیس در مفهوم امروزی آن، در درجه‌ اول یک سازمان دولتی و یا محلی است که مسئول حفظ نظم، امنیت، آسایش و آرامش عمومی و متصدی حراست از جان و مال و حیثیت اشخاص می‌باشد و در درجه‌ی دوم، بازرسی و کشف جرائم، جمع آوری دلایل، دستگیری متهمان و مجرمان و سرانجام، اجرای احکام کیفری را بر عهده دارد. هر چند از نظر پروفسور فارالیک پلیس عبارت است از یک سازمان دولتی که ماموریتش حمایت از قانون اساسی، پیشگیری از تخطی، تامین نظم عمومی و حفظ جان و مال اشخاص است.

ب) تعریف مفهومی و کارکردی:

موضوع اساسی در سازمان پلیس، به کارگیری شیوه‌های تصمیم‌گیری در اجرای قانون است. پلیس نیروهای قانونی درون ساختار دولت می‌باشد که مسئولیت پایش جرائم، حفظ نظم و محافظت از قانون در ناحیه‌ جغرافیایی معین را بر عهده دارد.

ج) تعریف قانونی:

 طبق ماده‌ ۱۹ قانون دادرسی کیفری مصوب در تاریخ ۱۲۹۰ در تعریف ضابطان بیان می‌کند که ضابطان عدلیه عبارت هستند از مامورانی که مکلف‌اند به تفتیش و کشف جرائم و به اقدام‌هایی برای جلوگیری مرتکب یا متهم از افراد یا مخفی شدن، موافق مقررات قانون باید به عمل آید.

معرفی و شناخت پلیس سایبری

با پیشرفت و توسعه‌ی روزافزون زیرساخت‌های فناوری اطلاعات و ارتباطات در کشورها، وابستگی و افزایش کاربران و استفاده کنندگان از اینترنت و سایر فناوری‌های اطلاعاتی، ارتباطی، مخابراتی… از جمله دلایلی است که از سالیان پیش، لزوم ایجاد و توسعه‌ سازوکار برای تامین امنیت در فضای مجازی احساس شده است.

هدف از تشکیل کارگروهی برای رسیدگی به جرائم سایبری یا همان پلیس سایبری تامین امنیت فضای مجازی، صیانت از هویت دینی، ملی و ارزش‌های انسانی در جامعه، حفظ حریم خصوصی و آزادی مشروع، صیانت از منافع، اقتدار ملی در فضای تولید و اطلاعات، ممانعت از تعرض به ارزش‌ها و هنجارهای جامعه، حفظ زیرساخت‌های حیاتی کشور در مقابل حملات الکترونیک، اعتماد و آسودگی خاطر آحاد شهروندان جامعه برای انجام تمامی امور قانونی از جمله فعالیت‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی به منظور صیانت از حاکمیت و اقتدار ملی دانست.

تبیین ارتکاب جرم در فضای مجازی توسط پلیس سایبری 

جرم شناسان معتقدند جامعه بدون جرم تاکنون وجود نداشته است و پس از این نیز وجود نخواهد داشت. با تغییر جامعه، جرائم نیز تغییر می‌کنند و با رشد جامعه، جرائم نیز رشد می‌کنند. فناوری‌های جدید، فرصت‌های جدیدی برای مجرمان پدید می‌آورد و پدید آمدن جرائم مرتبط با فناوری اطلاعات درست مانند پدید آمدن جرائم مرتبط با هرنوع پیشرفت فناوری دیگر است.

امروزه بسیاری از جرائم سنتی، همزمان با پیشرفت فناوری اطلاعات و ارتباطان به شدت متحول شده و به جرائم سایبری تبدیل شده‌اند. جرائم سایبری در اصطلاح به جرائمی اطلاق می‌شود که محیطی غیرفیزیکی علیه فناوری اطلاعات با حالات شبیه‌سازی و مجازی سازی ارتکاب می‌یابد.

 پلیس سایبری چگونه به کمک ما می‌آید!

در کنار اهمیت بلامنازع اینترنت، رایانه‌ها و زیرساخت‌های سایبری برای هر کشور و ارکان نهادهای وابسته به آن، استفاده ناصحیح و خصمانه از آن‌ها نیز می‌تواند بسیار خطرناک جلوه کند. در عین حال بعد از کنوانسیون بوداپست در سال ۲۰۰۱، تقریبا همه کشورها بخصوص کشورهای توسعه یافته اقدام به ایجاد پلیس سایبری نموده‌اند. بسیار مهم است که همه آحاد جامعه از وجود چنین رسیدگی‌هایی برای تحقق حقشان آگاهی داشته باشند. پلیس سایبری از طریق تدابیر نظارتی به ما می‌تواند کمک کند، این تدبیر نظارتی در دو شاخه اصلی قرار دارند:

۱- شیوه‌ این است که با اتخاذ تدابیر نظارتی در دنیای فیزیکی توسط پلیس، از ارتکاب جرائم در فضای سایبری جلوگیری شود.

۲- نظارت الکترونیکی، یعنی به کارگیری تجهیزات و برنامه‌های خاص توسط پلیس، که فعالیت‌های شبکه‌ای افراد را تحت نظر قرار می‌دهد.

نکته آخر

والدین به عنوان سرپرست فرزندانشان بهتر است نکات مهم در رابطه با استفاده از فضای مجازی و جرائم سایبری را به کودکان خود آموزش دهند. فرهنگ‌سازی استفاده صحیح از فناوری اطلاعات و ارتباطات توسط نهادهای آموزشی و مسئولان فرهنگی با همکاری خانواده‌ها، مدارس و دانشگاه‌ها در پیشگیری از تبعات و عوارض سو اینترنت دارای اهمیتی ویژه است.

همچنین خوب است تا سرپرستان خانواده در همایش‌هایی با محوریت فضای سایبری و تبادل تجربیات پلیس در زمینه‌ پیشگیری از جرائم سایبری مشارکتی فعال داشته باشند.